• ۲۶ مهر ۱۴۰۵
والدکست

ترس از باختن و کمال‌گرایی در کودکان

با حضور دکتر سعیده صفار هرندی

ترس از باختن و کمال‌گرایی در کودکان
۰:۰۰۴:۳۰

دربارهٔ این قسمت

کودکی که تحمل باختن را ندارد و با هر بار شکست عصبانی می‌شود یا بازی را به هم می‌زند، لزوماً لوس نیست؛ اغلب نگران ارزشمندی خودش است. سعیده صفار هرندی از تفاوت قضاوت دربارهٔ «رفتار» با «هویت»، مفهوم کمال‌گرایی و ریشهٔ آن در تشویق‌های نتیجه‌محور می‌گوید و راهکارهای عملی آدلر برای ساختن حس تعلق و تاب‌آوری در برابر شکست را مرور می‌کند.

متن کامل این قسمت

سلام به مخاطبان عزیز. من سعیده صفار هرندی هستم، روان‌شناس کودک و نوجوان. به این قسمت از والدکست خوش آمدید.

یک دختر هشت‌ساله را تصور کنید که با مادرش مشغول بازی است. مادر برنده می‌شود؛ دختر ناگهان عصبانی می‌شود، مهره‌ها را پرت می‌کند و می‌گوید: «من دیگر بازی نمی‌کنم!» مادرش می‌گوید: «خب این فقط یک بازی است.» اما شاید برای کودک، فقط یک بازی نباشد. گاهی پشت ترس از باختن، ترس عمیق‌تری پنهان شده است: «اگر بهترین نباشم، آیا هنوز دوست‌داشتنی هستم؟»

این سؤال گاهی از جایی شروع می‌شود که کودک بارها شنیده است: «آفرین، تو باهوشی چون همیشه نمرهٔ خوب گرفتی» یا «آفرین، تو از همه بهتر نقاشی کشیدی». کودک کم‌کم یاد می‌گیرد که ارزش او به نتیجه‌هایش گره خورده است.

اینجا باید میان دو جمله تفاوت بگذاریم:
یکی «من اشتباه کردم» و دیگری «من آدم ناموفقی هستم». جملهٔ اول دربارهٔ رفتار است و جملهٔ دوم دربارهٔ هویت. وقتی کودک شکست را تبدیل به قضاوت دربارهٔ خودش می‌کند، باختن دیگر فقط یک باخت نیست؛ تبدیل می‌شود به تهدیدی برای ارزشمندی او.

در روان‌شناسی وقتی دربارهٔ کمال‌گرایی صحبت می‌کنیم، یکی از نگرانی‌های مهم همین است: این‌که فرد احساس کند باید معیارهای بسیار بالایی را برآورده کند تا احساس ارزشمندی داشته باشد.

با یک تمثیل صحبتم را کامل می‌کنم: فرض کنید روی پیشانی کودک تابلویی نصب کرده‌ایم که رویش نوشته شده: «من وقتی خوبم که برنده باشم.» هر بار که می‌بازد، احساس می‌کند این تابلو دارد خراب می‌شود؛ پس تلاش می‌کند بازی را عوض کند، تقلب کند، گریه کند یا حتی بازی را به هم بزند. نه لزوماً چون لوس است، بلکه گاهی چون هنوز یاد نگرفته چطور باخت و شکست را تحمل کند.

اینجا والد آگاه می‌تواند کمک بزرگی برای او باشد. به‌جای این‌که بگوید: «گریه نکن، چیزی نشده»، بگوید: «می‌دانم باختن چقدر سخت است و تو دوست داری برنده شوی، اما باختن به معنی ضعیف بودن تو نیست.» این جمله بسیار مهم است؛ یعنی: «تو می‌توانی ناراحت باشی، اما همچنان ارزشمند بمانی.»

اینجا یک مفهوم مهم در روان‌شناسی آدلر به ما کمک می‌کند. آدلر بر اهمیت «احساس تعلق» و «ارزشمندی» تأکید داشت. کودک نیاز دارد احساس کند: «من به این خانواده تعلق دارم و ارزشمندم، حتی وقتی اشتباه می‌کنم.»

پس شاید بهتر باشد به‌جای تشویق نتیجه، تلاش و پشتکار کودک و حتی توانایی او برای دوباره شروع کردن را ببینیم. مثلاً بگوییم: «دیدم با این‌که سخت بود، دوباره امتحان کردی.»

هدف این نیست که کودک را برای شکست آماده کنیم؛ هدف این است که به او یاد بدهیم: «شکست یک اتفاق است، نه تعریفی از وجود من.» زیرا کودکی که یاد گرفته شکست را تاب بیاورد، در بزرگسالی هم از دوباره امتحان کردن نمی‌ترسد.

بسیار ممنونم که این گفت‌وگو را شنیدید.

قسمت‌های مرتبط والدکست

ویدیوهای مرتبط

مقاله‌های مرتبط

قدم بعدی

کلاس آموزشی بزرگسالان در مرکز
۴ آذر
دوره تربیت درمانگر حضوری
شروع: ۴ آذر ۱۴۰۵
۱۰ جلسهٔ ۱۸۰ دقیقه‌ای، چهارشنبه‌ها
دکتر علیرضا مرتضوی
✓ ثبت‌نام باز

دکترای روان‌شناسی تربیتی

ارزیابی هوش و استعدادمشاورهٔ کودک و نوجوانوالدگری

حضوریآنلاین

رویکرد درمانی: در جلسه بر پایهٔ رویکرد هیجان‌مدار کار می‌کنم و از بازی‌درمانی شناختی‌رفتاری و روان‌شناسی مثبت‌گرا کمک می‌گیرم تا کودک هیجان‌هایش را بشناسد و راه‌های تازه را در بازی تمرین کند.

درخواست نوبت مشاوره با دکتر صفار هرندی