کودک و نوجوان

ناخن جویدن در کودکان؛ عادتی که باید آن را فهمید، نه سرزنش کرد

فاطمه صفایی رادبازبینی علمی: دکتر سعیده صفار هرندی۲۰ مهر ۱۴۰۵۳ دقیقه مطالعه

بینش‌های کلیدی

  • ناخن جویدن ممکن است به‌صورت عادتی ناآگاهانه شکل بگیرد، در موقعیت‌های خاص افزایش یابد یا با تنش هیجانی ارتباط داشته باشد.
  • تذکرهای مکرر، تهدید و شرمنده کردن کودک ممکن است رابطه او با والدین را تحت فشار قرار دهد.
  • شناخت محرک‌ها، آموزش رفتار جایگزین و حمایت بدون سرزنش، مسیر مناسب‌تری برای کمک به کودک فراهم می‌کند.

ناخن جویدن یکی از رفتارهای تکراری شایع در دوران کودکی است که می‌تواند والدین را نگران کند. بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کنند این رفتار حتماً نشانه اضطراب یا ناامنی عاطفی است؛ اما یافته‌های روان‌شناسی نشان می‌دهند که نمی‌توان برای همه کودکان یک علت واحد در نظر گرفت.

ناخن جویدن ممکن است به‌صورت عادتی ناآگاهانه شکل بگیرد، در موقعیت‌های خاص افزایش یابد یا با تنش هیجانی ارتباط داشته باشد. بنابراین، نخستین گام برای کمک به کودک، شناخت زمان، موقعیت و الگوی بروز این رفتار است.

آیا ناخن جویدن همیشه نشانه اضطراب است؟

خیر. اگرچه اضطراب می‌تواند با ناخن جویدن ارتباط داشته باشد، این رفتار به‌تنهایی برای تشخیص اضطراب یا هر اختلال روان‌شناختی دیگری کافی نیست.

کودکی ممکن است هنگام تماشای تلویزیون، انجام تکالیف یا بی‌حوصلگی ناخن بجود، بی‌آنکه آگاهانه تصمیم به انجام این کار گرفته باشد. در برخی کودکان نیز این رفتار در موقعیت‌های تنش‌زا بیشتر می‌شود.

پژوهش‌ها بر اهمیت بررسی عوامل رفتاری و شرایط محیطی در کنار وضعیت هیجانی کودک تأکید دارند. در نتیجه، به‌جای برچسب زدن به کودک، بهتر است ابتدا مشخص کنیم این رفتار چه زمانی و در چه شرایطی رخ می‌دهد.

یافته‌های جدید درباره روش‌های کمک به کودک

در یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران تأثیر بازی و انیمیشن مبتنی بر اصول شناختی‌رفتاری را برای کاهش ناخن جویدن بررسی کردند. این پژوهش روی ۱۴ کودک ۹ تا ۱۲ ساله انجام شد. پس از مداخله، تعداد دفعات گزارش‌شده ناخن جویدن در گروه از ۱۴۹ بار در روز به ۲۰ بار در روز کاهش یافت.

بااین‌حال، چون این مطالعه گروه کنترل نداشت و تعداد شرکت‌کنندگان نیز کم بود، نمی‌توان نتیجه گرفت که این روش به‌تنهایی برای همه کودکان مؤثر است. یافته‌ها امیدوارکننده‌اند، اما به پژوهش‌های کنترل‌شده بیشتری نیاز داریم.

مطالعه دیگری که روی ۹۱ کودک و نوجوان انجام شده بود، نشان داد آموزش معکوس‌سازی عادت می‌تواند در کاهش ناخن جویدن مؤثر باشد. این روش به کودک کمک می‌کند رفتار خود را زودتر تشخیص دهد و هنگام شکل‌گیری میل به ناخن جویدن، پاسخ جایگزینی را تمرین کند.

والدین چه کاری می‌توانند انجام دهند؟

  1. محرک‌ها را شناسایی کنید. برای مدتی به زمان و موقعیت ناخن جویدن توجه کنید. آیا این رفتار هنگام انجام تکالیف، بی‌حوصلگی یا نگرانی بیشتر می‌شود؟
  2. کودک را سرزنش نکنید. تذکرهای مکرر، تهدید و شرمنده کردن کودک ممکن است رابطه او با والدین را تحت فشار قرار دهد. بهتر است با آرامش و بدون قضاوت درباره تغییر رفتار با او همکاری کنید.
  3. رفتار جایگزین آموزش دهید. وقتی کودک متوجه می‌شود دستش به سمت دهان رفته است، می‌تواند فعالیتی مناسب با دست‌ها انجام دهد؛ برای مثال، توپ نرم را در دست بگیرد یا فعالیت دستی کوتاهی را شروع کند.
  4. از بازی و تقویت مثبت کمک بگیرید. بازی‌های ساده، ثبت پیشرفت و تشویق تلاش کودک می‌توانند فرایند تغییر را جذاب‌تر کنند. هدف، تنبیه کودک به‌خاطر ناخن جویدن نیست؛ هدف، افزایش آگاهی و تمرین رفتار جایگزین است.
  5. در صورت نیاز، کمک تخصصی بگیرید. اگر رفتار مداوم است، به ناخن یا پوست اطراف آن آسیب می‌رساند، کودک از کنترل آن ناتوان است یا مشکلات هیجانی دیگری نیز وجود دارند، ارزیابی توسط روان‌شناس کودک می‌تواند مفید باشد. در صورت آسیب جسمی یا احتمال عفونت، مراجعه به پزشک نیز اهمیت دارد.

سخن پایانی

ناخن جویدن را نباید صرفاً رفتاری نادرست دانست که با تذکر متوقف می‌شود. شناخت محرک‌ها، آموزش رفتار جایگزین و حمایت بدون سرزنش، مسیر مناسب‌تری برای کمک به کودک فراهم می‌کند.

قدم بعدی

کلاس آموزشی بزرگسالان در مرکز
۴ آذر
دوره تربیت درمانگر حضوری
شروع: ۴ آذر ۱۴۰۵
۱۰ جلسهٔ ۱۸۰ دقیقه‌ای، چهارشنبه‌ها
دکتر علیرضا مرتضوی
✓ ثبت‌نام باز

کارشناس ارشد روان‌شناسی عمومی

مشاورهٔ کودک و نوجوانهنردرمانی

حضوریآنلاین

رویکرد درمانی: باور دارم راه ورود به دنیای کودکان بازی و نقاشی است و در جلسات از رویکرد شناختی‌رفتاری (CBT) و تکنیک‌های هنردرمانی کمک می‌گیرم.

مراجعان: کودکنوجوان
درخواست نوبت مشاوره با زهرا محسنی

دکترای تخصصی مشاوره · پست دکترای هنر درمانی از اتریش

مشاورهٔ کودک و نوجوانهنردرمانیوالدگری

حضوریآنلاین

رویکرد درمانی: در جلسه بر پایهٔ رویکرد شناختی‌رفتاری (CBT) کار می‌کنم و از روان‌شناسی مثبت‌گرا و هنردرمانی هم کمک می‌گیرم؛ برای کودک، نقاشی و کار هنری راهی است برای گفتن آنچه هنوز در کلمه نمی‌گنجد.

درخواست نوبت مشاوره با دکتر مرتضوی

موضوع‌ها

کودک و نوجواناضطراب و ترسعادت‌های تکراری

هم‌رسانی

تلگرامواتس‌اپ

مقاله‌های مرتبط

ویدیوهای مرتبط